Bilgi için: Müyesser Altındağ
© Copyright 2009 Cem-Fa Optik
Az Görenlere Teleskopik Sistemler - 2. Bölüm
Optik Prensipler
Uzakta Görme için Büyütme imkanları
Uzakta bulunan bir nesneyi, bildiğimiz gibi dürbünlerle büyütüp görebiliriz. Dürbün, sağlıklı görene normalinden daha iyi görebilmesini , az görene ise normale yakın görebilmesini sağlar.Az görenlerin ihtiyacını karşılamak için, gözde retinada hasarsız alanlar kullanılır ve büyütülmüş bir görüntü yansıtılır.Dürbünlerde iki farklı optik sistemi vardır. Galilei ve Kepler sistemleridir.
Kepler Sistemi (Zeiss)
Her iki sistemin de objektifi konveks (+) bir mercekten oluşur. Göz tarafındaki okular mercek ise Galiei sisteminde konkav (-), Kepler sisteminde konveks (+) bir mercektir. Galilei sistemleri daha kısadır ve ışık kırılmasından sonra oluşan resim doğru yöndedir ve düzdür. Kepler sistemlerinde oluşan resim terstir, düz çevirmek ve sistemi kısaltmak için bir prizma gereklidir.
Kepler sisteminin Galiei sistemine göre en önemli avantajı, daha yüksek büyütme imkanı olmasıdır. Galiei dürbünlerinin büyütme seçeneği yaklaşık 2 kez iken, Kepler dürbünleri ile 10 kez veya daha yüksek büyütmeyi elde etmek mümkündür.
Az görenlerde dürbünler iki göz için (binoküler) değil çoğunlukla tek göz için ( monoküler ) kullanılır, çünkü çoğu zaman tek gözde daha iyi görme tespit edilmektedir ve kullanımı daha pratiktir.
Tek Göz için kullanılan uzak Dürbün
Dürbün sistemi bir gözlüğe takılmış ise, buna Teleskopik Gözlük adı verilir.
Yakında Görme için büyütme imkanları
Yakında bulunan bir nesne üç farklı yöntem ile büyütülebilir.
En kolay yöntem, nesneyi büyütmektir, örneğin bir yazının fotokopi yöntemi ile büyütülmesi gibi.
1
2
3
İkinci yöntem, yakında görmek istenilen nesneyi yaklaştırmaktır. Kişinin görme kabiliyetine göre, nesneye yaklaşmak gerekir.
Bu da ancak gerekli Akkomodasyon (göz merceğinin yakına göre ayarlanması) var ise mümkündür.
Üçüncü yöntem ise, büyüten bir optik sistemi kullanmaktır.
Akkomodasyon eksikliğinden dolayı nesneyi yaklaştırmak yeteri kalmıyorsa, bu fark en kolay şekilde yüksek konveks bir cam ile dengelenebilir. Yüksek numarada konveks camlar tek odaklı, Bifokal veya çeşitli büyüteçler şeklinde kullanılabilir.
Yüksek numaralı büyüteçlerde, kırılma mesafesi kısadır, dolayısıyla çalışma mesafesi de kısa olur. Teleskopik Gözlükler ile daha uzun çalışma mesafeleri elde edilebilir.
Teleskopik Gözlüklerde Performans Verileri
Büyütme Gücü
Büyüteçler ve Teleskopik sistemlerde en önemli özellik, büyütme gücüdür. Optik sistemlerinde büyütme oranı retinada oluşan sistem ile ve sistem olmadan, resmin orantısı gösterir.
Az görenlerin yakın okuma yeteneği her zaman 0,25 m den ölçülür.
Çoğu zaman büyüteçlerde, büyütme V = D/4 ile belirtilir. Bu büyütme oranı da sadece 0,25 m için ve göz ile mercek arasındaki mesafe, merceğin kırılma mesafesi ile aynı ise, geçerlidir.
Görme Alanları ve Sınırlar
Teleskopik Gözlüklerin kullanımı için en önemli kullanım kriterlerinden biri, görme alanı ve sınırlamalarıdır. Dar bir görme alanı ile okumak çok zordur veya mümkün değildir.
Görme alanının genişlemesi ile görme çevresi ve okunan satır daha iyi algılanır ve yakında okumak kolaylaşır.
Gözlük camlarında ve Galilei Tipi Teleskopik Gözlüklerinde görme alanının net bir sınırı yoktur, ışık yoğunluğu camın kenarına doğru azalır. Kepler Tipi Teleskopik Gözlüklerinde ise görme alanı net ve keskindir, kenar bölgelerde bozulmaz.
Görüntü Kalitesi
Optik Sistemlerinde oluşabilecek görme performansı sonuç olarak sistemin optik görüntü kalitesinden kaynaklanır. Öyle bir netlik sağlanmalı ki, optik hatalar düzeltilmeli ve aynı zamanda görme kabiliyeti de etkilenmemelidir. Merceklerin görüntü kalitesi düşük ise net bir görme sağlanamaz. Daha yüksek bir büyütme bu durumu daha da kötüleştirir. Aşağıdaki resimde, büyüteç örneğinde görüntü kalitesinin önemi açık bir şekilde belirtiliyor.
Görme Bozukluğunun Düzeltilmesi
Az görenlerde çoğunlukla reçete değerleri de mevcuttur. Teleskopik Gözlüklerde bu reçete değeri de dikkate alınmalıdır, ancak bu şekilde en iyi görme sağlanabilir. Hastanın reçete değeri kullandığı optik sisteme göre uyarlanmalıdır. Örneğin Bifokal Lup camlarında, ana cam, yakın büyüteç segmanının bombesine göre uyarlanır.
Teleskopik Gözlüklerde siferik ve astigmat değeri sisteme dahil edilir, yani numaralı cam dürbünün içine yerleştirilir. Böylece reçete değeri değiştiğinde, sistemin içindeki mercek de değiştirilebilir.
Çalışma Mesafesi
Büyüten Optik Sistemlerin önemli bir kriteri daha vardır, bu da çalışma mesafesidir. Büyüteçlerde bu değer kırılma mesafesinden oluşur. Bu yüzden yüksek numaralı merceklerin çok kısa çalışma mesafesi vardır. Teleskopik Gözlüklerde çalışma mesafesi daha uzundur. Bu mesafe büyütme gücü arttıkça uzar.
Derinlik Netliği
Optik sistemin sübjektif, yani yalnız hasta tarafından algılanan derinlik netliği kesin bir değer ile belirtilemez, çünkü kullanıcıya ait birçok kişisel parametrelere bağlıdır.
Genel olarak aşağıdaki kurallar geçerlidir:
1.Derinlik netliği farklı optik sistemlerinde yakın kullanımında, yaklaşık aynıdır.
2.Optik sistemlerde milimetre veya diyoptri olarak ölçülen derinlik netliği çok küçüktür.
3.Büyütme arttıkça derinlik netliği azalır.
4.Gözün çözünürlüğü ve pupilla mesafesinin etkisi önemsenmeyecek kadar azdır.
5.Algılanan derinlik netliği gözdeki derinlik netliği ve akomodasyon arasındaki bağlantının sonucudur. Aşağıdaki resimde görüldüğü gibi, en önemli etken akomodasyondur.
Kaynak: Vergrößernde optische Sehhilfen für Sehbehinderte - ihre Bestimmung und Anpassung
Heinz Gottlob